Ako ste ovog ljeta bili na odmoru u Egiptu, gotovo je sigurno da ste probali jednu, na našim prostorima, nepoznatu voćku. Egipćani je zovu guafa, a ostatak svijeta najčešće guava. Plod je oblika i veličine kruške (mada ima i vrsta koje su jabukolike), ljuska najčešće žuta (može biti i zelena), a “meso” joj je bijelo, ružičasto ili tamnocrveno. Ukus je posebna priča: između kruške i jagode, mada ima i elemenata ukusa dinje. Vrlo je osvježavajuća i dobro gasi žeđ. Guava potiče iz tropskih predjela Južne Amerike, a stari putnici, avanturisti i misionari proširili su je po cijelom tropskom pojasu. Žbun ili drvo ima plitak korijen, naraste od tri do deset metara i zimzeleno je. Kora mu je glatka, prošarana zelenom ili bakarnom bojom, i ljuspa se. Lišće mu je ovalno ili elipsasto, ponekad nepravilnih ivica, kožasto i tamnozeleno, prošarano žilicama, dugo od četiri do 12 centimetara a široko dva do četiri, s kratkom peteljkom i postavljeno nasuprot, dok su cvjetovi bijeli, s četiri do pet latica, pojedinačni ili u cvasti po dva-tri, i rastu u pazuhu lista. Blagog su mirisa.
Plod može biti dug od četiri do 12 centimetara, a pet ili više centimetara u prečniku, i često ima četiri-pet isturenih ostataka cvijeta na vrhu (poput nara). Ima ih više vrsta, a najkvalitetnije su meke kad su zrele, kremaste strukture, s ljuskom koja odmekne i jestiva je. Slatki, mošusu sličan miris, oštar je i prodoran. Plod je prepun sjemenki (može da ih bude od 112 do 535 kažu oni koji su brojali), koje su jestive, ali ima i varijeteta bez sjemenki.
U 100 grama guave ima 306 kJ, odnosno 72 kcal, a sastoji se 81 odsto od vode, 6,8 grama (odsto) vlakana, ima i nešto bjelančevina, 10 grama ugljenih hidrata. Bogata je taninima, fenolima, triterpenima, flavonoidima, esencijalnim uljima, saponinima, karotenoidima, lektinima, vitaminima i masnim kiselinama. Ima više vitamina C od citrusa (218 miligrama), a sadrži i značajne količine vitamina A (betakarotina – 60 mikrograma), kao i neke vitamine grupe B. Sadrži i veoma mnogo kalijuma (290 mg%), a malo natrijuma (4 mg%), ima i 33 mg% kalcijuma, 25 mg% fosfora, 1,2 mg% željeza, 0,1 mg% bakra i 0,2 mg% cinka.
U narodnoj medicini koriste se plod, list i kora, a južnoamerički Indijanci smatraju je odličnim lijekom protiv proljeva, koji smiju da koriste čak i sasvim mala djeca. Po njihovom iskustvu, dobra je i protiv dizenterije, upale grla, za desni koje krvare preporučuju da se žvače njeno lišce, a kažu i da ono prevenira mamurluk ako se jede prije pijenja alkohola. Uvar od lišca guave koriste i za poremećaje vaginalne flore, kod bolnih i neredovnih menstruacija i obilnog krvarenja, dok uvar od cvijeta previjaju na rane, čireve i upaljenu kožu, kao i za bolna stanja očiju, poput konjunktivitisa i povreda.
Suvremena klinička ispitivanja, što na laboratorijskim životinjama, što na ljudima, potvrdila su ove tradicionalne načine upotrebe, pripisujući antibakterijsko dejstvo lišća guave flavonoidu kvercetinu, zahvaljujući kojem ono liječi proljev. Ostali flavonoidi i triterpeni pokazuju antispazmodicno dejstvo (smiruje glatke mišice organa za varenje), a guava ima i antioksidativna svojstva, djeluje i protiv ameba, pa čak i protiv malarije. Najnovija, ovogodišnja istraživanja brazilskih naučnika pokazala su da ekstrakt od guavinog lišća ima brojne efekte na kardiovaskularni sistem, što može dobro doći kod liječenja aritmije. Četveromjesečno redovno korištenje guave kod grupe ispitanika uticalo je na sniženje krvnog pritiska za osam poena, smanjenje nivoa kolesterola u krvi za devet procenata, a triglicerida za blizu osam odsto i porast “dobrog”, HDL kolesterola za isto toliko. Plod i sok guave dokazano snižavaju i nivo šećera u krvi. Paralelna toksikološka istraživanja nisu pokazala štetnost i sporedne negativne efekte korištenja ploda ili lista guave.
